ENTELEKTÜELLİK ÜZERİNE - 1

Çağımızın en önemli hastalığı sanırım; bir işte başarılı olmak, hayatta mutluluğa erişmek, yeteneğini geliştirmek için bir reçeteye ihtiyaç duymak. Bu hız zamanında böyle bir reçeteye ihtiyaç duymak kuşkusuz modern zamanımızın en kaçınılmaz bir gerekliliği gibi ancak her ne olursa olsun bu reçeteler sunulsa da istenilen hedefe ulaşmak için temel unsur kişinin isteği ve dayanaklılığına bağlı. “Reçeteler hiçbir işe yaramaz” diye bir şey söylemek çok iddialı bir söz olabilir. Bilakis insanın sınırlı hayatında her şeye haiz olması abesle iştigal bir durumdur. Dolayısıyla ihtiyaç olan bir reçetenden çok, bizden bir nesil önce yaşamış ya da halihazırda çağdaşımız bireylerin deneyimlerinden faydalanmak şüphesiz hız döneminde bizler için inanılmaz kolaylaştırıcı olacaktır. Bu bakış açısından yola çıkarak çağdaşım insanlara ve benden sonraki gelecek olanlara biraz olsun yol göstermek -yapıp yapmamak, dinleyip dinlememek okuyucuya bağlı- istiyorum. Bunu yapmamdaki temel motivasyon daha önceleri ve hala buna zaman zaman ihtiyaç duymam ve üretkenliğimi bu alanlarda daha da geliştirmek istemem. Temel amacım maksimum fayda ile hem kendime hem de okuyucuya yol aldırmak. Hem öğrendiklerimi tekrarlamak hem de birçok insana ulaşmak, bu anlamda benim için çok kıymetli olacak bir hal.

Bu düşüncelerle ben de “entelektüellik” ile ilgili biraz okuyup ve düşündükten sonra yazmak istedim. “Nereden başlamalıyız? Neler yapabiliriz? Bir reçete ile muhteşem bir entelektüel birikime kavuşabilir miyiz?” Bu soruların tek bir cevabı ya da tam olarak mükemmel bir yanıtı üzgünüm; “yok”. Ancak biraz olsun fikir verme ihtimali var. Peki nasıl? Gelin okumaya devam edin.

Entelektüel bir insan olmak için öncelikle kendinizi sürekli olarak geliştirmeye ve öğrenmeye açık biri olarak tanımlamamız gerekir. Bu süreçte kendinizi farklı alanlarda eğitmenin yanında okumalı, düşünmeli ve araştırma becerilerimizi geliştirmemiz önemli bir unsurdur. Öte yandan, kritik düşünme becerilerinizi geliştirmeli ve olaylara farklı perspektiflerden bakabilme yeteneği kazanmalıyız. 

Bunun yanında sanatsal, kültürel ve tarihi faaliyetlerle ilgilenmek de entelektüel bir insan olmak için önemlidir. Sanat galerilerine gitmek, müzeleri ziyaret etmek, tiyatro oyunlarına gitmek, konserlere katılmak gibi etkinliklerle hayatımıza çeşitlilikler katabiliriz. (Tabi burada ekonomik özgürlük kavramı devreye giriyor ve çoğumuz buna bağlı olarak bunun mümkün olamayacağı düşüncesine kapılıyoruz. Şu konuda hemfikir olduğumuzu belirtmemiz gerekir ki, Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinin en temelinde yatanlara dahi günümüz insanının ulaşmakta zorlanması yukarıda ekonomiye bağlı olarak söylediğim her şeyi bertaraf edebilir. Ancak bunu aşmak için bin bir güzelleme ya da tam tersi yerme cümleleri kurmayacağım. Bunun üzerine belki de siz okuyucular biraz olsun düşünmelisiniz.)

Entelektüel bir insan aynı zamanda başkalarının düşüncelerine saygı duyan ve farklı görüşleri anlamaya çalışan bir kişidir. Kendi fikirlerinizi ifade ederken de özenli, açık ve anlaşılır bir dille konuşabilmeniz gerekir. Entelektüel bir insan olmak için sürekli öğrenme, okuma ve düşünme alışkanlıklarınızı sürdürmeniz gerekir. Bu, hayat boyu devam eden bir süreçtir ve her zaman yeni şeyler öğrenmek ve keşfetmek için fırsatlar vardır. Entelektüel olmak akşamdan sabaha ya da sabahtan akşama olacak bir durum değildir. Entelektüel olmak için insanın bir meselesi olması lazım. Tek bir kitapta entelektüel olmanın kurallarını toplamak mümkün değildir. Dolayısıyla entelektüellik, hayatımızın her anında deneyimlerimiz ile kazanılacak ya da olunacak bir durumdur. 

Entelektüel bir insan olmak  birkaç adım oluşturdum. Şimdi gelin bu maddelere bir bakalım: 

1.     Okuma alışkanlığı edinmek: Entelektüel bir insan olmak için okumak ve öğrenmek önemlidir. Kendinize belirli bir okuma hedefi belirleyin ve her gün belli bir süre okumaya çalışın. Okuma listenizde farklı konulardaki kitapları bulundurun ve farklı perspektiflerden bakmaya çalışın. İnsanın hayatı sadece deneyimleyerek tamamlaması mümkün değildir. Okumak belki de en kolay deneyim kazanma yoludur. 

2.     Araştırma yapmak: Okuduğunuz kitaplar ve diğer kaynaklar hakkında araştırma yapın. Yazarları, dönemleri, konuları ve diğer ilgili bilgileri öğrenin. Bu, okuduklarınızın daha derinlemesine anlaşılmasına ve daha fazla bilgi edinmenize yardımcı olacaktır. Özellikle bir niş alan seçin. Bu niş alan sizi daha da araştırmaya itecektir. Çünkü öğrendikçe ve çevrenizdeki insanlar seçtiğiniz bu niş alanla sizi özdeşleştirecektir. Belki de seçtiğiniz konuyla ilgili aranan isim siz olacaksınızdır. 

3.     Sanatsal ve kültürel etkinliklere katılmak: Tiyatro, müzik, sanat sergileri, film gösterimleri ve diğer kültürel etkinliklere katılmak, entelektüel bir insan olmanızı sağlayacaktır. Bu etkinliklerde farklı bakış açıları ve düşüncelerle karşılaşacaksınız ve kendinizi geliştirme fırsatı bulacaksınız. Özellikle kültürel üretimler hakkında okumak -eleştiri ve analiz yazıları- sizi bu anlamda daha da heveslendirecektir.

4.     Farklı disiplinlerden öğrenmek: Sadece bir konuda değil, farklı disiplinlerde de bilgi edinmeye çalışın. Farklı alanlardan gelen farklı fikirler ve düşünceler, size daha geniş bir bakış açısı kazandıracaktır. Kendi alanınız her ne ise farklı bir alan ile yapacağınız iş birliği sizi birçok kişiden farklı kılacaktır. Bakış açınızın değişikliği sizi bir adım öne atacaktır.

5.     Kritik düşünme becerilerini geliştirmek: Sorgulayıcı bir zihniyet geliştirin ve farklı görüşleri eleştirel bir şekilde inceleyin. Kendi düşüncelerinizi ve görüşlerinizi sorgulayın ve başkalarının fikirlerine açık olun. Tek bir fikre sahip olup, doğup, yaşamak ve ölmek. Belki de sınırlı bir yaşam süresine sahip insan için en hazin bir durum olsa gerek. Bu yüzden sorgulamak ve diğer düşüncelere açık olmak insanoğlunun kendisine yapacağı en büyük jest olacaktır.

6.     Başkalarıyla tartışmak ve iletişim kurmak: Entelektüel bir insan, başkalarının düşüncelerine açık olan ve farklı fikirlerle tartışabilen bir kişidir. Başkalarıyla konuşun, tartışın ve farklı bakış açılarından faydalanın. Bunun bir faydası da insan öğrendiklerini aktardıkça ancak hafızasını taze tutabilir ve öğrendiğini anlayabilir. Beyindeki sinapslar bir şey ne kadar tekrar edilirse kendini canlı tutar. Bilgileri de taze tutmak için en önemli şey fikirlerimizi başka insanların fikirleriyle çarpıştırmak. Ancak o zaman fikirlerimizin güçlülüğünü test etmiş oluruz. 

Bu adımları takip ederek, entelektüel bir insan olmak için gerekli olan özellikleri geliştirebilirsiniz. Unutmayın ki entelektüel bir insan olmak, sürekli bir öğrenme ve gelişme sürecidir.

 Taner YAPKU - 16 Nisan 2023 - Alanya